مقدمه:

جمع آوری اطلاعات تجزیه و تحلیل و انتشارات اطلاعات مربوط به بیماریهای هدف در جهت کنترل آنها را مراقبت گویند (surveillance ). مقصود اولیه از سیستم مراقبت ,تهیه اطلاعاتی است که بر مبنای آن بتوان برای کاهش موارد بیماری اقدام نمود.

اطلاعات جمع اوری شده در موارد زیر به کار می رود:

1- ارزشیابی تاثیر خدمات ارائه شده بر بروز موارد بیماری و مرگ و میر در جامعه.

2- تعیین اولویت بین بیماریهای موجود در جامعه.

3- تعیین گروههای جمعیتی خاص که بیشتر در معرض خطر بیماری و مرگ هستند, به منظور تدوین برنامه های عملیاتی در جهت پیشگیری , درمان و کنترل بیماریهای ویژه آن گروهها.

4- تشخیص و کنترل همه گیریهای کوچک و بزرگ.

5- مشاهده روند بیماریها و ارتباط با برنامه ریزی انجام شده.

نحوه گزارش دهی بیماریها:

دو گونه است تلفنی و کتبی.

الف) بیماریهایی که باید سریعا به صورت تلفنی گزارش شوند.

1- فلج شل حاد (به خاطر شک به فلج اطفال)

2- سرخک

3- دیفتری

4- کزاز نوزادان

5- وبا

6- مننژیت

7- تب راجعه

8- هاری (یا هر نوع حیوان گزیدگی)

9- تبهای خونریزی دهنده

10- مالاریا

11- آنفولانزای مرغی

12- طاعون

13- تیفوس

14- سرخچه

15- تب زرد

16- سایر بیماریهای واگیر در صورت افزایش مورد

ب)بیماریهایی که باید به صورت کتبی گزارش شوند.

1- حصبه

2- سالک

3- کالاآزار

4-سل

5-سیفلیس

6-سوزاک

7-تب مالت

8-هپاتیت ویروسی(A,B,C )

9-سیاه زخم

10-کزار بالغین

11-ایدز و موارد HIV+

12-توکسوپلاسموزیز

13-کیست هیداتیک

14-آمیباز

15-جذام

16-اسهال خونی میکروبی

17-سیاه سرفه

18-زخمهای تناسلی

19-لپتوسیروز

20شیستوزومیازیز

21-فاسیولازیز

حال به توضیح هر یک از موارد ذکر شده می پردازیم.


الف) بیماریهایی که باید سریع و تلفنی گزارش شوند.

1- فلج اطفال: بیماری عفونی دوران کودکی است.

علت: ویروس پولیو از دسته انتروویروسها

راه انتقال: مدفوعی دهانی

دوره کمون: 7-14 روز (از 3 روز تا 35 روز گزارش شده است)

علائم کلینیکی : 90-95 درصد علامت , در نوع فلجی به صورت فلج شل حاد می‌باشد. در (1 -1/0 درصد) موارد فلج باقیمانده مشاهده می‌شود.

تشخیص:

1- کشت ویروس در نمونه تهیه شده از مدفوع یا حلق و به میزان کمتر از CSF

2- افزایش بیشتر آنتی بادی در سرم

مورد مظنون یا مشکوک فلج اطفال:

کودک کمتر یا مساوی 15 سال مبتلا به فلج شل حادی که فلج او در عرض یک تا سه روز تکمیل شده باشد.

مورد محتمل فلج اطفال:

مورد مظنون فلج اطفال که پس از بررسی اولیه هیچ علت واضحی برای فلج وی (مثل ضربه ) پیدا نشده باشد تا زمانی که توسط کمیته طبقه بندی تقسیم نگردد مورد محتمل به حساب می آید.

مورد قطعی فلج اطفال:

مورد محتملی که دقیقاً ویروس در نونه مدفوع مشخص شده باشد.

اقدامات ضروری در برخورد با مورد مشکوک یا محتمل فلج اطفال:

1- جستجو و بررسی حضوری و گزارش دهی فوری به منظور شناسایی جمعیت در معرض خطر و مناطق پرخطر.

2- بررسی بیمار:

جمع اوری 2 نمونه مدفوع به وزن 10 گرم, در ظروف استریل به فاصله 24 ساعت از یکدیگر, حداکثر طرف 14 روز از بروز فلج شل حاد.

در صورتیکه بیمار قادر به دفع نباشد می‌توان سواپ رکتال تهیه نمود.

3- ارسال نمونه ها به آزمایشگاه مرجع (دانشگاه علوم پزشکی فارس) حداکثر ظرف 3 روز از تهیه نمونه ها, تحت شرایط مطلوب (حمل نمونه در حرارت 4 تا 8 درجه سانتی گراد، نگهداری در 20- درجه سانتی گراد)

4- وصول نتیجه آزمایش به واحد مراقبت فلج شل حاد ظرف 28 روز از شروع فلج

5- پیگیری بیمار از نظر فلج باقیمانده در روز 60 پس از بروز فلج

فرم پیگیری فلج شل حاد فرم شماره 4 واحد مبارزه با بیماریها می‌باشد.

تشخیص افتراقی:

مهمترین آن سندرم گیلن باره است.

سیستم مراقبت فلج اطفال:

هدف: ریشه کنتی فلج اطفال

استراتژی:

1- واکسیناسیون روتین

2- برگزاری روزهای ملی ایمن سازی

3- مراقبت فلج اطفال

4- لکه گیری

 

2- سرخک:یک بیماری حاد بثوری بسیار مسری با قدرت انتشار بالا است.بثورات جلدی در صورت و گردن شروع می‌شود و همراه با تب می‌باشد.

علت: ویروس سرخک از خانواده  پارامیکسوویریدا paramyxoviride

راه انتقال: ترشحات بینی, حلق و ادرار.

دوره کمون: 12-10 روز

مورد مشکوک (suspected case ): باید دارای یکی یا چند تا از علائم زیر باشد:

·        تب 3/38 درجه سانتی گراد

·        ظهور بثورات ماکولوپاپولر ژنرالیزه

·        سرفه, آبریزش از بینی, ورم ملتحمه

مورد محتمل (probable case ): باید دارای یک یا چند تا از علائم زیر باشد:

·        کلیه علائم مشکوک به سرخک

·        تداوم بثورات حداقل 3 روز یا بیشتر

·        هر فردی که پزشک متخصص در مورد او به سرخک مشکوک شود.

مورد قطعی(confirmed case ): هر فرد مظنون یا محتمل که حداقل یکی از یافته های زیر در وی مشاهده گردد:

·        افزایش معنی دار بیشتر آنتی کر lgG  (افزایش 4 برابر در فاصله زمانی بروز بثورات و دوره نقاهت بیماری

·        یافتن ویروس سرخک در نمونه های آزمایشگاهی تهیه شده از ادرار , سواپ حلق و یا ترشحات نازوفارنکس

·        وجود آنتی کر اختصاصی سرخک (lgM ) در سرم خون گرفته شده از بیمار مشکوک به سرخک

·        وجود رابطه اپیدمیولوژیک با مورد سرخک تایید شده آزمایشگاهی که نیاز به ازمایش سرولوژی جهت اثبات ضرورتی ندارد.

تشخیص افتراقی:  سرخجه- روزئولا اینفانتوم وسایر عفونتهای ویروسی بثوری

اقدامات پیشگیری: واکسیناسیون با ویروس زنده ضعیف شده.

فرم شماره 20 فرم پیگیری سرخک است.

3- دیفتری:

مورد مشکوک : در دیفتری کاربرد ندارد.

مورد محتمل: با مشاهده غشاء چسبیده در لوزه ها , حلق و یا بینی متعاقب هر یک از موارد لارنژیت و یا تونسیلیت مشاهده می‌شود.

مورد قطعی(CONFIRMED ): عبارت از مورد محتملی است که از طریق آزمایشات تایید گردد و یا با یک مورد قطعی آزمایشگاهی ارتباط همه گیرشناسی داشته باشد.

ملاکهای تشخیص قطعی آزمایشگاهی

1- جداکردن کورنیه باکتریوم دیفتریه از نمونه در محیط کشت

2- افزایش چهار برابر یا بیشتر پادتنهای سرمی در صورتیکه هر دو نمونه سرمی قبل از تجویز توکسوئید دیفتری گرفته شده باشند.

اقدامات ضروری در برخورد با مورد محتمل یا قطعی دیفتری

1- بستری و ایزولاسیون کامل, تا 14 روز پس از شروع درمان

2- نمونه برداری از گلو , حلق و بینی جهت بررسی اسمیر و کشت

3- تجویز پادزهر مناسب جهت جلوگیری از آسیب به قلب

4- درمان آنتی بیوتیک به مدت دو هفته (آمپی سیلین , پنی سیلین یا اریترومایسین) و پیشگیری با واکسیناسیون

فرم شماره 6 فرم پیگیری دیفتری است.

4-کزار نوزادان:

کزاز بیماری فلجی سفت حاد می‌باشد که در اثر سم تتانوس (اسپاسمین) ترشح شده توسط کلستریدیوم تتانی ایجاد می‌شود.

علت: کلستریدیوم تتانی

مورد مشکوک کزاز نوزادی: هر مرگ نوزاد در سن 3 تا 28 روزگی با علت نامشخص یا هر نوزادی که در سن مذکور مبتلا به کزاز نوزادی گزارش شود و مورد بررسی قرار نگیرد.

مورد قطعی کزاز نوزادی: هر کودکی که در دو روز اول زندگی قادر به مکیدن پستان یا گریستن باشد و در فاصله 3 تا 28 روزگی این قدرت را از دست بدهد و یا عضلات او منقبض شود و یا دچار تشنج شود.

سیستم مراقبت بیماری

هدف: حذف کزاز نوزادی

راهکارها:

1- ایمن سازی زنان سنین باروری با پوشش بالا

2- انجام زایمان تمیز

3- تعیین مناطق پرخطر و انجام فعالیتهای اصلاحی در آن مناطق (واکسیناسیون به صورت تیم های محلی )

درمان:

1- تزریق تتابولین به میزان حداکثر 6000-3000 واحد به صورت عضلانی

2- آنتی بیوتیک پنی سیلین با دوز بالا (ساعت(10000u/kg/24 ) برای 14-10 روز

مترونیدازول هم موثر است ( در صورت حساسیت به پنی سیلین مصرف اریترومایسین و تتراسیکلین)

3- شل کننده های عضلانی دیازپام- سولفات منیزیوم- بنزودیازپین ها.

فرم شماره 17 فرم پیگیری کزار است.

5-وبا:

علت: ویبریوکلرا ( باکتری گرم منفی و دارای توکسین )

ویبریوکلراo1 به صورت دو تیپ کلاسیک والتور وجود دارد و هر تیپ نیز به سه بیوتیپ سرولوژیک اوگاوا , ایناوا و هیکوجیما دارد.

منابع عفونت: آب آلوده, غذایی که هنگام پخت و بعد از آن آلوده شده باشد, غذاهای دریایی صید شده از آب آلوده , میوه و سبزیجات کاشته شده بر روی زمینی که با کود انسانی بارور شده یا با آب فاضلاب آبیاری شده و به صورت خام خورده می‌شوند.

علائم بیماری:

75 درصد بدون علامت , 20 درصد اسهال * 2 درصد اسهال آبکی , استفراغ و از دست دادن آب و وبای علامت دار با اسهال آبکی, حجیم، بدون تب و بدون زور پیچ شکم آغاز می‌شود.

مدفوع وبایی به شکل مایعات شفاف آغشته به موکوس سفید رنگ است که اصطلاحا مدفوع آب برنجی نام دارد. استفراغ , کرامپ های دردناک درپاها از علائم شایع این بیماری می باشند.

مورد مشکوک وبا در مناطق غیر اندمیک: هر بیمار مبتلا به اسهال حاد آبکی 5 ساله یا بیشتر که به علت اسهال دچار کم آبی شده یا بمیرد.

در مناطق اندمیک یا اپیدمیک: هر بیمار مبتلا به اسهال حاد آبکی که بالای 5 سال سن داشته باشد.

مورد قطعی وبا: مورد مشکوکی که ویبریوی وبای O1 یا O139 از نمونه مدفوع وی جدا شود

 اقدامات لازم در برخورد با مورد مظنون وبا:

1- تهیه نمونه مدفوع و یا سایر نمونه های آلوده شامل مایعات بدن, بافتها, و سواپ رکتال و....) یک نوبت و حداکثر ظرف 24 ساعت پس از شناسایی بیمار و پیش از شروع درمان با آنتی بیوتیک جهت کشت در محیط

2- جبران کم آبی بیمار به صورت خوراکی (وسایر مایعات ) و یا تزریقی (ترجیحا رینگر لاکتات ) بر حسب نیاز

3- درمان با آنتی بیوتیکها بر اساس جدول زیر به منظور کاهش حجم اسهال , کاهش زمان دفع ویبریوکلرای O1, قطع اسهال طرف 48 ساعت و کاهش دوره بستری بیمار:

داکسی سایکلین 300mg یک بار در روز برای بالغین یا تتراسیکلین 12.5mg/kg در کودکان و 500mg در بالغین 4 بار در روز به مدت 3 روز, کوتریوکسازول 5mg/kg برای کودکان و 80 میلیگرم برای بالغین بر اساس تریمتوپریم 2 بار در روز به مدت 3 روز

فورازولیدون 1.25mg/kg 4 بار در روز به مدت 3 روز (انتخابی برای خانم های باردار)

فرم شماره 11 فرم پیگیری وبا است.

6- مننژیت: از اورژانسهای پزشکی است و احتیاج به تشخیص سریع و درمان صحیح دارد.

70 درصد کل مننژیتها در اطفال زیر 5 سال است و شایعترین عامل مولد در این سن هموفیلوس انفولانزا تیپ B است. با توجه به انجام واکسیناسیون در کشورهای پیشرفته شیوع آن کاهش یافته است و تنها فرمی از مننژیت که علت اپیدمی ها می‌باشد, نوع مننگوکوکی است که به دو صورت مننژیت و سپتی سمی بروز می‌کند.

راه انتفال: از نازوفارنکس است زیرا باکتری های پنوموکوک, مننگوکک و هموفیلوس آنفولانزا تیپ B در این مکان کلونیزه می‌شوند بنابراین انتقال از ترشحات بینی و گلو صورت می گیرد.

تعریف استاندارد موارد مننژیت:

1- موارد مشکوک به مننژیت: تب ناگهانی بالا همرا با یکی از علائم زیر:

سفتی گردن یا در بچه های زیر یکسال برجستگی ملاج , کاهش سطح هشیاری , علائم مننژیال ( سردرد, استفراغ, هر نوع عارضه نورولوژیک ناگهانی )

2- مورد محتمل مننژیت مننگوککی: فرد مشکوک که در ازمایش CSF او حداقل یکی از موارد زیر دیده شود:

الف) دیپلوکوکهای گرم منفی یا گرم مثبت درون سلولی یا خارج سلولی در میع مغزی نخاعی

ب) کدورت                         ج) WBC بیشتر از 100 سلول

د) WBC بین 10 تا 100 سلول همراه با پروتئین بالاتر از 100 یا قند کمتر از 40 میلیگرم در دسی لیتر

3- مورد قطعی مننژیت مننگوککی:

الف) کشت مایع مغزی نخاعی و یا خون                   ب) یافت شدن آنتی ژن مربوط به هموفیلوس , پنوموکوک یا مننگوکوک در CSF یا خون از طریق تست لاتکس آگلوتیناسیون

پیشگیری دارویی در مننژیت مننگوککی:

طبق دستورالعمل کشوری : ریفامپین در بالغین 600mg هر 12 ساعت به مدت 2 روز

 کودکان بالای یک ماه:   10 mg/kgهر 12 ساعت به مدت 2 روز

نوزادان: 5 mg/kg هر 12 ساعت به مدت 2 روز

سیپروفلوکساسین:  به صورت تک دوز خوراکی (به جز در اطفال و بارداری)

سفتریاکسون: 250mg در بزرگسالان و 125mg در کودکان زیر 15 سال

پیشگیری دارویی در مننژیت هموفیلوسی در صورتی که در خانه, کودک زیر 48 ماه وجود دارد برای همه افراد خانواده انجام می‌شود: ریفامپین برای 4 روز (بالغین 20mg/kg در روز حداکثر تا 600 میلی گرم و کودکان :10mg/kg)

موارد لازم برای پیشگیری با واکسن مننگوکوک:

1-  افراد با کمبود کمپلمان   2-  افراد بدون طحال  3- سربازخانه ها و حجاج  4- در صورت بروز اپیدمی مننگوکوکی, واکسیناسیون تمام افراد در تماس نزدیک

فرم شماره 2 فرم پیگیری مننژیت است.

7- تب راجعه:

عامل بیماری اسپیروکتی بنام بورلیا ریکارنتیس است که به دو صورت در انسان بروز می‌کند:

1- تب راجعه اپیدمیک که توسط شپش منتقل می‌شود.

2- تب راجعه اندمیک که توسط کنه منتقل می‌شود.

بیماری شامل دوره های چند روزه تب که با فواصل چند روزه بدون تب از هم متمایز می‌شوند. دوره تب دار به مدت 2 تا 9 روز و مرحله بی تب 2 تا 4 روز است. میزان موارد مرگ و میر در موارد درمان نشده 10-2 درصد و در همه گیریهای شپشی به 50 درصد می رسد.

تشخیص: دیدن اسپیروکت در نمونه خون تازه

مخزن: در نوع شپشی انسان و در نوع کنه ای جوندگان وحشی هستند.

راه انتقال:

تب راجعه همه گیر شپشی در اثر له کردن شپش آلوده پدیکولوزهومانیس در روی محل زخمی که در اثر گزش شپش به وجود آمده است.

تب راجعه آندمیک در اثر گزش و یا آلودگی به مدفوع کنه های نوع ارگازیده منتقل می‌شود.

دوره کمون 15-5 روز معمولا 8 روز

روشهای کنترل:

الف) اقدامات پیشگیری کننده:       1- کنترل شپش                     2- کنترل کنه

ب) کنترل بیماران:                      1- گزارش به مقامات بهداشتی               2- جداسازی بیمار

3) تحقیق در مورد تماسها و منبع عفونت

 

 

8- هاری

هاری یکی از بیماریهای ویروسی حاد و کشنده و از قدیمیترین و ترسناک ترین عفونتهای انسانی شناخته شده است. هاری یک بیماری مشترک بین انسان و جانوران خونگرم به خصوص گوشتخواران می‌باشد.

عامل بیماری: ویروسی از خانواده رابدوویروسهاست.

مورد مشکوک: مورد سازگار با توصیف کلینیکی

مورد محتمل: وجود علائم مرحله مشکوک + سابقه تماس با حیوان مشکوک به هاری

مورد قطعی: وجود علائم مرحله مشکوک + تشخیص قطعی ازمایشگاهی ( جداکردن ویروس از مغز یا بزاق یا پوست ناحیه گردن و یا مشاهده اجسام نگری در سلولهای عصبی مغز)

اقدامات لازم برای فرد حیوان گزیده:

1- زدودن و خارج ساختن ویروسهای هاری از محل زخم با استفاده از اب و صابون یا استفاده از برس به مدت حداقل 10-5 دقیقه

2-خارج نمودن کف صابون از لابلای زخم با استفاده از شیلنگ آب یا پیستوله آب پاش.

3- قطع کامل قسمتهای له شده و نکروزه.

4- ضد عفونی با الکل 70-40 درجه یا محلول بتادین یک درصد یا سایر مواد ضد عفونی کننده.

5- عدم استفاده از بخیه در محل زخم (استثنا در مورد شریانهای خونریزی دهنده است که حتما باید مقداری سرم ضد هاری پس از بخیه شریان در محل زخم انفیلتره شود.)

6- تزریق سرم ضد هاری در سه حالت توصیه می‌شود:

گزش توسط حیوانات وحشی

گزش توسط حیوان متواری شده

گزیدگی بوسیله حیوان اهلی در صورتیکه زخم های عمیق و متعدد بویژه سرو صورت و گردن یا نوک انگشتان ایجاد شود. دوز سرم ضد هاری 20 واحد به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است که نصف آن داخل جراحت و نصف در عضله تزریق می‌شود.

7- تزریق واکسن ضد هاری:

محل تزریق در بالغین در عضله دلتوئید و در اطفال کمتر از 2 سال در ناحیه فوقانی جانبی ران می‌باشد.

تعداد نوبت واکسن تزریقی 5 بار در روزهای 0-3-7-14-28 می‌باشد.

8- تزریق سرم و واکسن ضد کزاز (ثلاث یا توام ) در صورت لزوم.

9- آنتی بیوتیک تراپی زیر نظر پزشک به مدت 10-7 روز.

10- تحت مراقبت قراردادن حیوان مهاجم: در صورتی که حیوان مهاجم سگ یا گربه بوده و در دسترس باشد بایستی 10 روز حیوان را بسته و تحت مراقبت قرار داد. اگر در طی این مدت حیوان تلف نشد و یا علائم هاری ظاهر نشد نیاز به ادامه واکسیناسیون نیست و همان سه نوبت صفر و 3 و7 کفایت می‌کند.

11- نمونه برداری از حیوان مهاجم مشکوک.

فرم شماره 8 فرم پیگیری هاری است.

 

9-تب خونریزی دهندهCCHF :

این سندرم طیف وسیعی از بیماریهای ویروسی مختلف را شامل می‌شود که مخازن متعددی دارند.

انواع مختلفی دارد مثل تب هموراژیک , کریمه کنگو , تب هموراژیک دره ریفت و...

تعریف مورد مشکوک: شروع ناگهانی بیماری با تب همراه درد عضلانی و سپس تظاهرات خونریزی دهنده (شامل پتشی و پوپورا در پوست و مخاط تا خونریزی وسیع اندامهای مختلف) و یکی از یافته های اپیدمیولوژیک ( سابقه گزش کنه , له کردن کنه با دست , تماس با خون یا بافت حیوان آلوده و....)

تعریف مورد محتمل: مورد مشکوک به همراه ترمبوستیوپنی (کاهش پلاکت کمتر از 150 هزار) ممکن است همراه با لکوپنی (کمتر از 3 هزار) یا لکوسیتوز (بیشتر از 9000 ) باشد در صورت طبیعی بودن فاکتورهای خونی فوق در روز اول بستری , بیمار 3 روز تحت نظر می ماند و چنانچه در این مدت 50 درصد کاهش سلولهای خونی فوق رخ داد, به عنوان محتمل طبقه بندی می‌شود.

تعریف مورد قطعی: مورد محتمل به همراه تست مثبت آنتی بادی اختصاصی (IgM یا IgG ) یا جدا کردن ویروس یا آنتی ژن ویروسی می‌باشد.

برخورد با مورد مشکوک: ارجاع به بیمارستان و انجام ایزولاسیون کامل و اقدامات درمانی نگهدارنده شامل اصلاح آب و الکترولیت, پیشگیری و درمان شوک و DIC .

برخورد با مورد محتمل: شروع درمان با ریباویرین, گزارش به نظام بهداشتی و تهیه 3 نمونه سرم خون به فواصل 5 روز از روز اول مراجعه و ارسال آن به آزمایشگاه مرجع دانشگاه علوم پزشکی شیراز.

پیشگیری از بیماری:

باید درمواردی که احتمال گزش حشرات یا بندپایان(کنه یا پشه )وجود دارد, با استفاده از پوشش مناسب و رنگ روشن (جهت مشاهده کنه ) از گزش آنها جلوگیری نمود. در موارد تماس طولانی هر 3 تا 4 ساعت تمام بدن از نظر وجود کنه بررسی شود. در صورت مشاهده کنه باید آن را به دقت با پنس جدا نمود و مراقب بود که کنه روی پوست له نشود. رعایت احتیاطات همه جانبه جهت عدم مواجهه جلدی مخاطی با خون و ترشحات بیماران ضروری است.

10- مالاریا:

مالاریا یک بیماری عفونی است که به وسیله انگلی به نام پلاسمودیوم ایجاد میگردد این انگل از طریق نیش پشه انوفل ماده از فرد آلوده به شخص دیگر انتقال می‌‌‌‌یابد, ساالانه 500-300 میلیون نفر به بیماری مالاریا مبتلا و بیش از یک میلیون نفر از این بیماری فوت میکنند.

علائم بالینی:

حملات لرز, تعریق, بزرگ شدن طحال و کم خونی, حملات مالاریا دارای سه مرحله ذیل می‌باشد:

لرز: لرز شدید واحساس سرمای بسیار همرا با تب است و این حمله 15 دقیقه تا یک ساعت طول می کشد.

تب شدید: بیمار احساس داغی و سردرد شدید کرده و درجه حرارت بیمار تا 41 درجه سانتیگراد ممکن است بالا رود.

تعریق: تب بیمار با عرق کردن شدید پایین می آید این مرحله 4-2 ساعت طول می کشد.

انواع مالاریا:

بیماری مالاریا توسط چهار نوع پلاسمودیوم در انسان ایجاد بیماری می‌کنند

1- ویواکس     2- فالسیپارم   3- مالاریه           4- اوال

شایعترین نوع آن پلاسمودیوم ویواکس و فالسیپارم میباشد.

درمان اساسی مبتلایان به پلاسمودیوم فالیسپارم به کلروکین و مالاریا و درمان کلینیکی مالاریای ویواکس:

در افراد بالغ 1500mg (10 قرص) کلروکین در مدت 2 روز به صورت زیر تجویز می‌گردد.

روز اول ابتدا 4 قرص ( 600 میلی گرمی), 6 ساعت بعد 2 قرص (300 میلی گرم) جمعا 6 قرص روز دوم 2 قرص (300 میلی گرم ) روز سوم 2 قرص (300 میلی گرم).

در افرادی که مبتلا به مالاریا فالیسپارم  و در مناطق آلوده و فصل انتقال بیماری هستند به منظور از بین بردن گامتوسیت ها و جلوگیری از سیر تکاملی اسپیروگونی انگل در بدن پشه آنوفل توصیه می‌شود که مقدار 45 میلی گرم (3 قرص) پریماکین در افراد بالغ در یک نوبت در روز سوم درمان همراه با کلروکین بیمار داده می‌شود.

تذکر: کلروکین با دوز  mg/kg  25  و پریماکین با   mg/kg75/0  محاسبه می‌گردد.

بیماران درمان شده فالیسپارم باید تحت پیگیری قرار گرفته و روز سوم یا 24 ساعت, پس از درمان نوبت سوم و روز هفتم و چهاردهم از آنان لام خون تهیه شود.

اگر روز سوم تعداد انگل زیاد و حال بیمار خوب نبود و تب بیمار کاهش نیافت درمان باید با فنسیدار انجام شود.

اگر روزهفتم در آزمایش خون تروفوزوئیت رینگ فالسیپارم دیده شود باید درمان با کینین و فنسیدار انجام گیرد.

درمان اساسی مالاریای دیواکس:

درمان حمله اولیه مثل مالاریای فالسیپارم با 1500 میلی گرم کلروکین در سه روز.

برای جلوگیری از برگشت بیماری و پاک کردن اشکال نسجی انگل، پریماکین به این صورت تجویز می‌شود: پریماکین به مدت 14 روز روزانه 15 میلی گرم (1 قرص) یا 8 هفته هر هفته 45 میلی گرم در افراد بالغ.

در بچهها mg/kg  25/0  به مدت 14 روز یا  mg/kg  75/0 هفتهای یک بار به مدت 8 هفته.

مراقبت:

هدف کلی: پیشگیری و کنترل درمان بیماری می‌باشد.

اهداف اختصاصی:

1- افزایش میزان بیماریابی فعال و غیر فعال

2- بهبود کیفی و کمی بیماریابی اعم از فعال و غیر فعال.

3- درمان فوری و مناسب بیماران به میزان 100 درصد.

4- کاهش موارد انتقال به میزان 90 درصد نسبت به سال قبل در مناطق اندمیک.

5- افزایش میزان آگاهی جامعه و کارکنان بهداشتی با استفاده از روشهای آموزشی متنوع.

6- افزایش بهبود کیفی مبارزه با ناقل با استفاده از روشهای جدید مبارزه.

قرم شماره 5 فرم پیگیری مالاریا است.

 

11- آنفولانزای مرغی:

ویروس آنفولانزای مرغی H5N1  نوعی موتاسیون یافته از ویروس آنفولانزا است که در پرندگان و انسان ایجاد بیماری میکند. به دلیل انتقال سریع و دوره کمون کوتاه انتقال و گسترش بیماری به سرعت صورت میگیرد و میتواند باعث اپیدمیها و پاندمیهای شدید شود. شواهد نشان میدهد که ویروس H5N1 در قسمتی از آسیا هم اکنون آندمیک می‌باشد و جایگاه اکولوژیک مناسب آن در ماکیان تثبیت شده است. خطر موارد انسانی در آینده پابرجاست به صورتی که فرصت برای یک پاندمی وجود دارد. از آنجایی که بروز خطر قابل پیش بینی نیست یک سیستم هشدار دهنده برای تشخیص سریع تغییرات ویروس لازم است. مداخله پیش گیرانه امکان دارد اما امتحان نشده است. هنگام پاندمی در طی روندهای بسیار تدریجی موتاسیون ویروس ایجاد میشود. مداخله زود هنگام با داروهای ضد ویروسی که به وسیله سایر اقدامات بهداشت عمومی همراه داشته باشد می‌‌تواند از لحاظ تئوری از پیشرفت بعدی ویروس جلوگیری نموده و از پاندمی پیشگیری کند یا از انتشار بین المللی ان را به تاخیر بیاندازد.

اقدامات قبل از فاز پاندمی

1- واکسیناسیون             2- کنترل شامل Biosecurity دقیق در مرغداریهای تجاری با استفاده از تقسیم بندی حوزه فعالیت, کنترل حیوانات و تغییر مکان محصولات و به کارگیری محدودیت در صنایع پرورشی ماکیان در بعضی کشور ها.

3- بهبود شناسایی موارد انسانی

4- همراهی تشخیص طغیان جدید بیماری در حیوانات با جستجوی فعال موارد انسانی.

5- هماهنگی در زمینه بررسی کلینیکال در آسیا

6- بررسی های اپیدمیولوژیک حمایتی

بنابراین تمام تلاشها باید صورت گیرد تا وارد فاز پاندمی نشویم چون در آن صورت با توجه به سرعت انتشار بالای بیماری کنترل آن کار آسانی نیست.

 

12- طاعون:

بیماری مشترک انسان و حیوان است که جوندگان را مبتلا کرده از این راه به انسان منتقل می‌شود.مرگ و میر در طاعون غدد لنفاوی درمان نشده 50 درصد است. عامل بیماری کوکوباسیلی به نام یرسیناپستیس یا yersinia pestis است. احتمال وقوع اپیدمی جهانی بیماری همیشه وجود دارد. با توجه به اثر بخشی درمان سریع (در عرض 8 تا 24 ساعت پس از شروع نشانه های مشکل ریوی طاعون) اهمیت برخورد صحیح با بیماری معلوم می‌شود. درمان آنتی بیوتیکی باعث کاهش مرگ و میر طاعون ریوی از 40 تا 100 درصد به 5 تا 10 درصد می‌شود. در ایران, کردستان از مناطق آلوده محسوب می‌شود.

علائم بیماری شامل تب, لرز, بی‌حالی , بی‌اشتهایی, سرفه, تورم غدد لنفاوی زیر بغل, گردن و انگونیال می‌باشد. دوره کمون بیماری 2 تا 6 روز است. کک موش که ناقل طاعون است در شرایط حرارتی مناسب تا ماهها می‌تواند آلوده بماند و با گزش, سبب انتقال شود. از دیگر راههای انتقال, آب دهان, ترشحات هوا, تماس با مدفوع کک یا تماس آزمایشگاهی می‌باشد. تشخیص با یافتن عامل بیماری در خون, غدد لنفی, خلط و در کک می‌باشد.

اقدامات لازم در برخورد اول با بیمار:

1- گزارش به مرکز بهداشت شهرستان                    2- جداسازس بیمار (عاری سازی وسایل و لباس بیمار از کک با حشره‌کش, بستری در بیمارستان, استفاده از ماسک و روپوش در طاعون غدد لنفی, جداسازی بسیار شدید در طاعون ریوی تا 3 روز پس از کامل شدن درمان آنتی‌بیوتیکی)

3- درمان با آنتی‌بیوتیک به مدت 10 روز کامل یا 5 روز پس از قطع تب که بلافاصله پس از مشکوک شدن بیماری شروع می‌شود. آنتی بیوتیکهای موثر شامل استرپتومایسین, جنتامایسین, داکسی سیکلین, سیپروفلوکساسین یا کلرامفنیکل است.

نکته: تمام موارد تماس با بیماران ریوی و نیز پرسنل پزشکی در تماس با بیماران باید در تمام طول مدت تماس و نیز تا 7 روز پس از خاتمه تماس, کموپروفیلاکسی دریافت کنند که شامل داکسی سیکلین , سیپروفلوکساسین یا کلرامفنیکل است.

 

13- تیفوس:

بیماری مشترک انسان و حیوان در اثر ریکتریاها می‌باشد.و توسط بند پایان به انسان  منتقل می‌شود.

الف) تیفوس تاشی از خاک: شایعترین بیماری ریکتزیایی است. ناقل آن Mite یا هیره و مخزن آن جوندگان است. دروه کمون 12-10 روز و علامت مشخصه بیماری زخم گودی است که در محل گزش هیره ایجاد می‌شود. شروع علائم ناگهانی به صورت تب, سردرد, تعریق, التهاب ملتحمه و لنفادنوپاتی و پس از هفته اول, راشهای ماکولوپاپولر در تنه ایجاد شده که به اندامها گسترش می‌یابد و در عرض چند روز برطرف می‌شود. درمان با داکسی‌سیکلین یا کلرامفنکیل به مدت 7 تا 15 روز است. جداسازی بیماران یا قرنطینه توصیه نمی‌شود. سم پاشی محیط و لباسها وپتوها لازم است.

ب) تیفوس اپیدمیک: عامل آن ریکتریاپرووازکی است و نوسط شپش منتقل می‌شود و مخزن آن انسان است و انتقال با گزش شپش نیست بلکه با خاراندن پوست آلوده به مدفوع کک و تلقیح ریکتزیاهای موجود در مرفوع و یا از راه تنفس غبارآلوده به مدفوع شپش منتقل می‌شود. دروه کمون 12 روز است علائم آن شامل تب و بروز ناگهانی ضعف شدید, سردرد شدید, لرز و درد عمومی بدن و سپس از روزهای 5 و6 , بثورات جلدی روی تنه و سپس در کل بدن ( به جز صورت و کف دست و پا ) به صورت ماکولوپاپولر می‌باشد. بثورات در صورت عدم درمان به صورت پتشی در می‌آیند. فتوفوبی, درد چشم, قرمزی ملتحمه و زبان خشک و باردار می‌باشد. درمان شامل داکسی‌سیکلین تک دوز یا تتراسیکلین یا کلرامفنکیل تا 1 روز پس از قطع تب است. افراد مشکوک به آلودگی با شپش باید به مدت 15 روز بعد از استفاده از حشره کش معتبر قرنطینه شوند.

ج) تیفوس اندمیک:

نام دیگر آن تیفوس موشی یا تیفوس ککی است و عامل آن ریکتزیا تیفی و مخزن آن موش است. بیماری از طریق کک منتقل می‌شود. علائم ان شبیه تیفوس اپیدمیک ولی خفیف‌تر است. اقدامات درمانی و کنترلی مشابه تیفوس ناشی از خاک است.

 

14- سرخجه:

به ظاهر بیماری خفیفی است ولی اهمیت آن توانایی عبور ویروس از جفت و آلوده سازی جنین است که منجر به CRS (سندرم سرخجه مادرزادی) می‌شود که شامل آنومالیهای مختلف از قبیل نقایص مادرزادی قلب, کری, کاتاراکت, و عقب افتادگی ذهنی و حتی مرگ جنین می‌باشد. احتمال آلودگی جنین در سه ماهه اول بارداری بیشتر است وتنها راه پیشگیری از سرخجه مادرزادی, ایمن سازی دختران سنین بلوغ یا زنان در سنین باروری می‌باشد. حذف CRS با واکسیناسیون شیرخواران و برقراری نظام مراقبتی توانا و اطمینان از ایمنی خانمهای سنین باروری ممکن می‌شود.

علائم سرخجه شامل بثورات جلدی و لنفادنوپاتی پس از دروه کمون 18 روزه است. علائم مقدماتی هم ممکن است دیده شود که شامل بی اشتهایی, ضعف, سردرد, کونژنکتیویت, تب خفیف و علائم تنفسی است که 5-1 روز قبل از بثورات جلدی دیده می‌شود. پس از بلوغ در خانمها ایجاد درد مفصلی می‌کند. علائم عمومی CRS شامل کمی وزن تولد, ترمبوستیوپنی, هپاتواسپلنومگالی, و به صورت اختصاصی شامل کاتاراکت, کری, میکروسفالی, میکروفتالمی, رتینوپاتی, باز بودن مجرای شریانی(PDA ), تقص دیواره بطنها, کریپتورکیدیسم, فتق نافی و دیابت ملیتوس می‌باشد.

طبقه بندی: